Մեծ խաղ

Մոտակա ամիսների ընթացքում խորհրդարանի ընտրությունները լինելու են էլեկտրոնային, տպագիր եւ ցանկացած հնարավոր տիպի մամուլի գլխավոր թեման: Հնարավո՞ր կլինի արդյոք արթնացնել հուսախաբության մեջ պարուրված նիրհող հասարակությանը, թե՞ ոչ, ցույց կտա ժամանակը: Սակայն այսօրվանից իսկ պարզ է, որ հարցադրումները այնքան էլ ճիշտ չեն դրվում, շեշտերը իրենց տեղերում չեն գտնվում, բութերը բացակայում են, իսկ վերջակետերին փոխարինում են բազմակետերը: Ի՞նչ ենք մենք ակնկալում ընտրություններից, կամ, անգամ, ի՞նչ կցանկանայինք ունենալ ընտրությունների արդյունքում:

Արդար ընտրությունների մասին կոկորդիլոսային խոստումների ու քաղաքական կամքի մասին իշխանական ցանկությունները ընկալվում են որպես արտաքին քաղաքականության ոլորտի հնարքներ:

Այնուամենայնիվ, եթե ենթադրենք անհնարինը` Ռոբերտ Քոչարյանը եւ Սերժ Սարգսյանը իրոք ցանկանում են ապահովել արդար ընտրություններ, արդյո՞ք դա հնարավոր է:

1995-ին Հայաստանում սկսվեց ձեւավորվել ընտրությունների կեղծման մեքենան, որն այս տաս տարիների ընթացքում վերածվեց մի յուրօրինակ պետական ինստիտուտի: Այն գործում է ոչ միայն ընտրությունից-ընտրություն, այլ անընդմեջ, վերածվելով իշխանակազմության հիմքի: Ընտրությունների կեղծման ընթացքում ձեւավորվում են օրենսդիր, գործադիր եւ տեղական իշխանությունները, որոնք հետագայում ձեւավորում են իրավապահ մարմինները եւ դատական իշխանությունը: Ընտրությունների կեղծման մեքենան վերահսկում է նաեւ բիզնեսը, սեփականաշնորհման գործընթացը… Այդ Մեծ Խաղի յուրաքանչյուր մասնակից, ըստ իր ներդրած լումայի, տնօրինում է պետական լծակները, շուկայի իր կվոտային… Նման պայմաններում խաղի մասնակիցները չեն կարող հեռացվել աշխատանքից: Նրանք կարող են միայն պատժվել, այն էլ հայտնի եղանակներով ու հայտնի օրենքներով: Դա է պատճառը, որ վերջին տարիներին Հայաստանում տիրում է մի յուրահատուկ կայունություն: Բոլոր պետական կառույցներում հազվագյուտ դեպքերում են փոփոխություններ տեղի ունենում:

Արդյոք կարող են երկրի առաջին դեմքերը ջարդել այդ մեքենան: Նրանք այդ մեքենան կարող են տնօրինել, օգտագործել, ուղղորդել, սակայն ջարդել հնարավոր է միմիայն արտակարգ մեթոդներով եւ հանրության լայն շերտերի ակտիվ մասնակցությամբ: Արդյո՞ք այդ ցանկությունը մենք տեսնում ենք առաջին դեմքերի մոտ, եւ արդյո՞ք հասարակությունը ստանում է այն ազդակներն, որոնք կոչ կանեին պատրաստվել նման հեղափոխական փոփոխությունների:

—————————————

Big Game

During upcoming months parliamentary elections will be the main topic of electronic, print and any other type of mass media. Time will show whether it is possible to awake the disappointed society or not. However, it is already clear that issues are not formulated in a right way, emphases are not placed promptly, the dashes are not seen, and the points are replaced by dots. What do we expect from elections, or what we wish to have as a result of elections?

Crocodile promises about fair elections and governmental wishes for political will are perceived as a kind of deception used in foreign policy. Nevertheless, if we suggest an impossible thing that Robert Kocharyan and Serge Sarkissyan really want to provide fair elections, do we think that they can do it?

In 1995 in Armenia a falsification machine started to get formed, and during these ten years it turned into an inimitable state institute. It functions not only at the election time, but without breaks, constantly, transforming itself into state principle. The falsified elections result in formation of legislative, executive and local government powers, which then form the law-enforcement bodies and the judicial power. The election falsification machine controls also business, process of privatization… Every participant of this Big Game then utilize state leverages, or a share in the market, according to his contribution at the election time… Under these circumstances, the game participants cannot be fired. They can be only punished, mainly, by well-known methods and laws. This is the reason that during last years Armenia goes through this unique kind of stability. Changes in all state structures hardly ever take place.

Can the leaders of the state break this machine? They can govern this machine, use it, lead it, but they need extraordinary methods and active participation of wide layers of the society to break it. Do we see this wish in our leaders, and does the society receive the signals, which should call for such revolutionary changes?